Memedeki Süt Kanallarının Tıkanıklığı, Galaktostaz

Vücudun fazla süt üretimi, bebeğin memeye kötü yerleşmesi, emzirmeye geç başlanması ya da kısa süreli emzirme yapılması, zaman zaman kanallardan birinin ya da birkaçının tıkanmasına neden olabilir. Bu da göğüste süt birikmesine neden olur. Neticede memede ağrı, şişlik, kızarıklık oluşabilir. Bu durumun engellenebilmesi için doğumdan hemen sonra emzirmeye başlanmalı, bebek memeye doğru yerleştirilmeli ve bebek istediği kadar emzirilmelidir. Tıkanık oluşması durumunda doktorunuza müracaat etmelisiniz.

Galaktostaz (süt yollarının kapanması), annenin göğsünde, özellikle de doğumdan sonraki  ilk günlerde ya da hatta daha sonra, çeşitli nedenlerle oluşabilir. Bu durum basınca bağlı ağrı oluşturabileceği gibi mastît (meme İnfeksiyonu) e de neden olabileceği için anne memeyi, bebeğin yardımı bile olmadan nasıl boşaltacağını bilmelidir. Bu yolla toplanan süt şişeye doldurulabilir ve bebeğe doğrudan verilebilir.

Anne sütüne bağlı sarılık

Anne sütü ile beslenen tamamen sağlıklı yenidoğanların yaklaşık %2′sinde görülür. Nedeni tam olarak aydınlatılamamıştır. Bazı annelerin sütünde bulunan ve bilirübinin işlenmesini engelleyen bir madde suçlanmaktadır. Birkaç hafta sürebilir. Bebeğe hiçbir zararı olmayıp kendiliğinden geçer. Emzirmenin kesilmesi gerekli olmayıp, emzirmeye tek başına devam edilmeli ve hiçbir şekilde ilave gıda, şekerli su verilmemelidir. Diğer sarılık nedenlerinde de uygun tedavi yanında anne sütünün emzirilmesine devam edilmelidir.

Anne sütünün fazla olması (Hiperlaktasyon)

Areola çok gergin olduğu için bebek etkili emme yapamaz ve meme başını gerektiği gibi tutamaz. Bu da ağrılı bir emzirme demektir. Emzirme ağrılı olacağı için anne emzirme süresini kısaltır, ve bebek yeterince emmediği için anne sütü salgılanması azalır. Bu durumda anneler emilemeyen fazla sütlerini sağarak saklamaları gerekir. Sağılan süt düzgün saklandığı takdirde bebek ihtiyaç duyduğunda hazırlanarak verilir.

Yetersiz anne sütü

Eğer anne emzirmeye geç başladıysa, sık emziremiyorsa, emzirmeden hoşlanmıyorsa, bebek memeye kötü yerleşiyorsa, stres, kaygı gibi faktörler söz konusuysa anne sütü yeterli olamayabilir. Bu durumda doktorunuza danışarak ek mamalara geçebilirsiniz.

Başarılı Emzirmenin İşaretleri

Bebekte emme refleksinin en kuvvetli olduğu an doğumdan sonraki 20-30 dakikadır. Bebek bu sürede emzirilmezse emme refleksi geçici olarak zayıflar ve bu zayıflama 1-1.5 gün devam eder. Bu nedenle bebeğin doğduktan sonra ilk yarım saatte anne memesine konulması çok önemlidir.

• Besleme sıklığı günde 8 ile 12 kezdir. (bebek her defasında iki memeyi birden emmek zorunda değildir.)
• Bebek ilk iki günde en az 1-2 bez ıslatmış olmalıdır.
• Eğer varsa pembe ürat kristalleri üçüncü günden sonra kaybolmalıdır.
• Üçüncü günden sonra günde 4-6 adet disposable bez ya da 6-8 adet kumaş bez ıslatmış olmalıdır.
• Günde en az 3-4 dışkılama olmalıdır.
• Dışkı miktarı bir yemek kaşığı ya da daha fazla olmalıdır.
• Üçüncü günden sonra yumuşak,sarı dışkılama 4 (eğer büyükse) ile 10 (eğer küçükse) arasında olmalıdır.
• Bebeğin emmesi ritmik bir şekilde duyulmalıdır.
• Bebeğe bir taraftaki emmesi bitene kadar izin verilmelidir. (emme süresi anne ve bebeğin tercihine göre eğişebilir.)

Emzirme Saatlerinin Ayarlanması

Emzirmenin etkili bir şekilde başlayıp sürdürülmesi için en ideal ve doğal olan yöntem; doğumdan hemen sonra bebeğin çıplak olarak annenin çıplak göğsüne konarak tensel temasın sağlanması ve emmeye hazır olduğunu belli eder etmez emzirilmesidir. Bu mümkün değilse en geç 1 saat içinde anne göğsüne konarak aynı şekilde emzirilmesi sağlanmalıdır.

Çünkü bebeğin emmeye en istekli olduğu ilk 1 saat geçirilirse bebek uzunca bir süre isteksizlik duyar ve ilk emzirme çok gecikebilir. Bazı bebekler daha çabuk hazmettiklerinden daha sık, bazıları da yavaş hazmettiklerinden daha aralıklı beslenme gereksinimi duyabilirler. Fakat hangisi olursa olsun bebekler istediklerinden fazlasını ya da azını emmezler.

Anne sütü çabuk hazmedildiğinden özellikle ilk haftalarda bebekler sıkça ve düzensiz olarak beslenmek isterler. Bu yüzden bebeğinizin düzensiz de olsa emme isteğini reddetmemelisiniz. Ancak bazı bebeklerde birkaç hafta sonra emme isteği daha düzenli aralıklar halini alır. İlk iki haftanın ardından bebekler genellikle 2-3 saat ara ile emmeye ihtiyaç duyarlar. Ancak bazı bebeklerde bu aralık daha kısa olabilir. Özellikle ilk aylarda emme saatlerinin mekanik olmadığını aklınızda bulundurmalı ve bebeğiniz istedikçe emzirmelisiniz.

Emzirme Sıklığı

İlk emzirme doğumdan sonra ilk yarım saatte olmalıdır.

Bebeğinizin mide kapasitesi küçük olduğundan ilk günlerde az ama sık emecektir. Ortalama günde 8 – 10 kez emdirebilirsiniz. Yani bebeğinizin 2 – 3 saatte bir emmesi normaldir. Bebeğiniz her istediğinde onu emdirin. Bebek emmek istediğinde ağzıyla aranacaktır, memeyi bulamazsa ağlamaya başlar.

Bebeğiniz emmeye başladıktan sonra yutkunuyorsa süt geliyor demektir.

Emzirmenin başlarında gelen süte ön süt denir, şeker ve sudan zengindir. Bu süt bebeğinizdeki susuzluğu ve kan şekeri düşmesini önler. Beslenme süresi uzadıkça bebeğiniz arkadaki yağlı süte ulaşır ve onun sonuna doğru tokluk duygusuyla memeyi genelde uyuyarak bırakır. Sadece ön sütü alan bebek kısa süre sonra acıkacak oysa arkadaki yağlı sütü de alan bebek daha uzun süre tok kalacaktır.

Bir hafta sonra her bir göğüste 15 – 20 dakika beslenir. Göğüsler arasında geçişlerde bebeğinizin gazını çıkarmayı unutmayın.

Yeni doğmuş bebeklere anne sütü dışında herhangi bir yiyecek ve içecek verilmemelidir.

Bebek her isteğinde emzirilmelidir.

Yapay meme veya emzik emzirme döneminde bebeklere verilmemelidir.

Dr. Fatih Hakan ÇAM

Emzirme Pozisyonları

Bebek emzirmenin tek bir pozisyonu yoktur. Aşağıda değişik yöntemler anlatılacaktır. Bunların içersinde herkes kendine uygun olanı bulabilir. Doğumu takip eden ilk günlerden sonra normal olarak genel tercih edilen beşik pozisyonu önerilir.

Pozisyon ile ilgili genel öneriler;

• Anne oturur ve hafif arkasına eğik, yaslanmış olmalıdır.
• Kol dayamak için bir desteği bulunan koltuk ile ayaklarını uzatmak veya ayağını dayayarak dizini yukarı kaldırmak için bir puf yararlı olur.
• Bebek anne koluna veya bir yastığa uzanmış, yaklaşık 45 derece bir eğimle anne memesine yaklaştırılmalıdır.
• Elleri serbest olmalıdır. Böylelikle anne memesine temas edebilir ve ellerinin yardımı ile meme başını bulabilir.
• Anne de elinin işaret ve orta parmaklarının yardımı ile meme başını bebeğinin ağzına yöneltirken baş parmağı ile yukarıdan aşağıya doğru memesini sıvazlayarak sütünün kolay gelmesine yardımcı olmalıdır.
• Bebek emme işlemi sırasında ağzının içersinde bir vakum yapmaktadır. Bu negatif basınç anne memesinden sütün gelmesini sağlar. Eğer bebek tam yatar pozisyonda olursa gelen anne sütü burun arkasına kaçar. Hatta kulakların boğaz açılan kanalın ağzından kulak yoluna geçerek enfeksiyona neden olabilir. Yeni doğan kulak iltihaplarının en sık nedeni hatalı pozisyonla emzirmedir.
• Ayrıca annenin de yattığı yerden bebeği emzirmesi hem sütün gelmesi hem de olabilecek tehlikeli sonuçlar yönünden sakıncalıdır. Yatakta da olsa anne dik durumda olmalıdır.

Beşik Pozisyonu

Yukarıda anlatılan klasik pozisyondur. Anne kol destekli bir koltuk benzeri oturma ünitesindedir. Ayni pozisyon yatakta yastık desteği ile de sağlanabilir.Bebeğin başı annenin dirseğinin iç tarafına yatmıştır. Annenin ayakları bir desteğe basmaktadır. Annenin kucağında bir yastık olması çocuğu kucakta tutabilmek açıcından yararlı olur. Bebeğin altta kalan kolunu dış yana doğru yerleştirmek yararlı olur. Bebeğin üzerine yatırılan kol sırtından bebeğe destek vermelidir.

Bu pozisyon normal yolla miadında doğmuş bebekler için uygundur. Sezaryen ile doğum yapan anneler ve erken doğmuş küçük bebekler için ilk başlarda uygun olmayabilir. Annenin karnındaki dikişlere baskı oluşabilir. Bebek güçsüz ise meme başını iyi tutamayabilir.

Çapraz Beşik Pozisyonu

Diğer pozisyondan farklı olarak bebeğin başı annenin eline yaslanmaktadır. Eller dönüşümlü kullanılabilir. Hangi taraftaki memeyi emiyorsa desteği diğer kol ve el verir. Emdiği tarafın eli başını tutarken diğeri sırtına destek verir. Başını tutan el sabit kalırken diğeri ile meme başını tutması ayarlanır. Bu pozisyon küçük doğmuş bebekler için uygundur. Meme başını yeterli kuvvetle tutamayan bebeklere daha yardımcı olunabilir.

Çanta Pozisyonu

Koltuk altına sıkıştırılan çantayı tutar tarzda tutma esasına dayanır. Bebeğin bulunduğu taraftaki kol sırtına destek verirken el başını arkadan tutar. Diğer taraftaki el ile anne memesini tutarak bebeğin ağzına yerleştirir. Annenin bebeğin bulunduğu yandaki kolunun altına yastık koyması yararlı olur. Ayrıca anne kolunu bacağına da dayayabilir.

Annenin karnında ameliyat dikişleri bulunduğu veya karın bölgesine bebeğin baskı yapmasından rahatsızlık duyulan bir durum olduğunda kullanılabilir. Ayrıca büyük veya çok küçük memeleri olan anneler ile ayni anda iki bebeği emzirmek istendiğinde uygulanabilir. Meme başını iyi tutamayan küçük bebekler için de kolaylık olabilir.

Yatar pozisyon

Anne ve bebeğin her ikisinin de yattığı yerden emzirme durumudur. Anne yatakta sırt üstü yatmaktadır. Yatağın sırt tarafı yükseltilmiş veya yastıklarla kaldırılmış olmalıdır. Anne ayaklarını dizlerinden kırarak yatağa dayar. Bebeği de sol veya sağ yanına yan olarak yatırır.

Bir eli ve kolu ile bebeğin başına destek verirken diğer kolu ile bebeğin sırt ve poposunu destekler. Annenin omzunun altına yastık koyması yararlı olur. Ayrıca bebeğin başının altına küçük bir yastık konulabilir.

Dikkat edilmesi gereken konu bebeğin memeye uzanmasına gerek kalmaması ve annenin bebeğin üstüne doğru abanmamasıdır.

Annenin yattığı yerden kalkmasını zor olduğu durumlarda veya yattığı yerden emzirmek istendiğinde uygulanabilir.

Emzirme Tekniği

Bebeğin dudak birleşeği uyarılır. Parmak veya meme başı bebeğin dudaklarına temas ettirilir.

Bebeğin ağzını açarak meme başını ağzının içersine doğru alması sağlanır. Koyu renkli kısım dudakları ile çevrelenmelidir.

Anne parmakları ile meme başını bebeğin ağzında tutmasına yardımcı olurken, memesini bebeğe doğru sıvazlar.

Bebek emerken anne de eli ile onun başına arkadan destek verir. Bebek ağzında meme yüzü annesine dönük eliyle memeye temas eder.

Bebek bedeninin anneye yakın halde durması sağlanır. Bedeni ile de temas halinde olması bebeğe güven verir.

Emzirme eylemi hem anne hem de bebek için keyif verici bir olay olmalıdır. Doyan bebek memeyi bırakabilir.

Kaynak: annecocuk.com

Emzirme Tekniği

Anne sütünün yapımı ve bebeğin yeterli beslenmesinin sağlanması, annenin beslenmesinden bağımsız olarak bebeğin doğru teknik ve sık aralıklarla emzirilmesi sonucu artar. Doğru emzirme tekniğinde; bebeğe, anne kucağında doğru pozisyonun verilmesi ve ayrıca şu noktalara da dikkat edilmesi gerekir;

• Meme ucunuzu baş ve işaret parmağınızla yuvarlayarak daha belirgin hale getirebilirsiniz.
• Bebeği kavramadığınız kolunuzla göğsünüzü destekleyin.
• Başparmağınızı areolanın (meme ucunu çevreleyen koyu renkli bölge)1-2 cm üzerine üzerine koyun, diğer parmaklarınızı da göğsünüzü alttan desteklemek için kullanın. Parmaklarınızın areolaya dokunmamasına dikkat edin.
• Göğüs ucunuzu bebeğin alt dudağına değdirerek ağzını açmasını sağlayın.
• Ağzını açar açmaz ağzını göğsünüze yaklaştırarak tüm areolayı kavramasını sağlayın. Süt areolanın arkasında depolandığından bebeğin ağzı tüm areolayı kavramalıdır. Sadece meme ucunu alırsa süt gelmeyebilir ve göğüs ucunuz acır.
• Bebeğin burun ucu ve çenesi göğsünüze değmemelidir.
• Sabırlı olun tam yakalama sağlamak için bir çok kez denemeniz gerekebilir.
• Emzirme normalde ağrılı veya memeyi acıtan bir olay değildir.

Emzirmenin başarı ile sürdürülmesi için emzirme sırasında :

• Annenin sakin gürültüsüz bir ortamda rahat oturması sağlanmalıdır. Fiziksel rahatlama süt salınması refleksinin işlerliği için gereklidir.
• Bebeğin kollarının ağız – meme temasını önlememesi sağlanmalıdır.
• Emzirmeye başlamadan önce bebeğin burnunun açık olup olmadığı kontrol edilmeli, açık değilse temizlenmelidir.
• Anne, meme başını bebeğin yanağına dokundurarak arama refleksini uyarıp bebeğin kendisinin meme başını bulmasını sağlamalı. Bebeğin başını memeye doğru iterek veya meme başını zorla ağzına vererek emzirmeye çalışmak bebeğin sinirlenerek emmeyi reddetmesine neden olabilir
• Emme sırasında meme başının tamamı ve areolanın (meme başı çevresindeki koyu renkli bölge) büyük bir kısmının bebeğin ağzında olması sağlanmalıdır.
• Anne serbest olan elinin baş ve işaret parmağı üstte areola kenarında diğer üç parmağı areolanın altında olacak şekilde memeyi tutmalı ve hafifçe bastırarak hem sütün kanallara akışını kolaylaştırmalı hem de bebeğin burnunun memeye gömülmesini engelleyerek rahat nefes almasını sağlamalıdır.
• Emzirme sonunda memeyi zorlayarak bebeğin ağzından çekmek meme başına zarar verebilir. Anne küçük parmağını yandan bebeğin ağzına doğru iterek emmeyle oluşan negatif basıncı ortadan kaldırırsa memeyi rahatça çekebilir.

Bebeğin ağzını açmasını sağlamak için, dudakları göğüs ucuyla ya da parmak ucuyla hafifçe gıdıklanır.

Bebek ağzını tamamen açar açmaz, daha yakına çekilir. Ağız mümkün olduğunca meme başını ve mümkün olduğunca onun çevresindeki bölgeyi tutmalıdır.

Bebek emmeyi bırakırsa ya da beslenme sırasında uyuduysa, ağzını   memeden öylece çekmemelidir, çünkü bu meme başını yaralayabilir. Anne emmeyi durdurmak İçin, Önce küçük parmağını bebeğin ağzına koyar ve dikkatli bir biçimde bebeği kendinden ayırır.

Emzirme Sırasında Neler Hissedersiniz?

Emzirme eylemi esnasında anne sütü  kanallarda ilerlediğinde oluşan “hareketlenme” anne tarafından hissedilebilir. Bunu anneler emzirme esnasında göğüslerde “karıncalanma”, “yanma”, “uyuşma”, “kaşıntı”, “ürperme” ya da daha farklı şekillerde, genellikle “tuhaf” ancak “rahatsızlık vermeyen bir şey” olarak hissederler. Bazı anneler ise süt kanallarda ilerlediğinde hiçbir şey hissetmezler.